EXPLOSION PROTECTED CAMERA – PATLAMA KORUMALI KAMERA :

Özet  :

Explosion-protected (Patlamaya dayanıklı ya da PATLAMA korumalı olarak çevirebiliriz) bir network kamera ağır görevlerde çalışmak üzere tasarlanmış bir muhafazaya sahiptir. Yanıcı malzemelerin olabileceği (sıvı,gaz,buhar veya toz) tehlikeli sahalarda kullanmak üzere sertifikalandırılmıştır. Bu alanlar, tehlikeli alanlar olarak sınıflandırılmıştır ve birçok endüstri segmentinde kritik tesis olarak adlandılır. Bu alanlarda gözetleme kameralarının kullanılması güvenlik ve etkinliği önemli ölçüde arttırır.

Tehlikeli sahalarda elektrikli cihazların montajı titiz gereksinimler gerektirir ve bu alandaki üst seviye endüstri standartlarının uygulanmasını gerektirir.

ABD’de tehlikeli alanlar, Ulusal Elektrik Kodunda (NEC) açıklanan Sınıf/Bölüm(Class/Division)  sistemine göre sınıflandırılır. Sınıf, bölgede hangi tür maddenin bulunabileceği ile tanımlanır ve Bölüm ayrıca yanıcı konsantrasyonların olasılığını belirtir. Malzemenin ne kadar yanıcı olduğuna ve hangi ekipman yüzey sıcaklıklarına izin verildiğine bağlı olarak başka alt bölümler de yapılır.

Dünyanın kalan diğer ülkeleri, IECEx sertifikası için IEC60079’da tanımlanan zone sistemini kullanır. Zone, sahadaki tehlikeli maddenin atmosferde tutuşabilir konsantrasyonda bulunma olasılığını tanımlar. Kullanılan koruma türüne ve hangi maddelerin mevcut olabileceğine bağlı olarak daha fazla alt bölümleme yapılır.

Günümüzde markette gözetleme kamerası üreten üreticilerin çeşitli tiplerde explosion-protected network kameraları bulunmaktadır. Aynı zamanda bu sahalarda kullanılabilecek çeşitli gömülü video analitikler ile gelmektedir.

Giriş :

Bu yazıda patlamaya dayanıklı kameraların yaygın kullanım alanları ve uygulamalarını ele alacağız. Explosion-protected sertifikalı kamera kullanımının tehlikeli sahalarda sağladığı faydalara bakacağız. Bu yazı patlamanın temellerini ve patlamaya karşı korumayı da ele alır.

Tehlikeli sahalarda Kameralar :

Explosion-protected kameraların amaçları :

Explosion-protected network kameralar zorlu iş sahalarında çoğunlukla kritik tesis alanlarında kullanılan ve özel muhafazaya ve bileşenlere sahip olan, muhafazanın paslanmaz çelik ya da alüminyumdan yapılmaktadır. Bu muhafazalar yanıcı maddenin bulunduğu (sıvı, gaz, buhar, toz) tehlikeli sahalarda kullanmak üzere sertifikalandırılmıştır.

Bir sahada kameraların patlamaya karşı koruma gerektirip gerektirmediğini belirlemek için, düşünülmesi gereken birçok faktör vardır. Sahanın kapsamlı bir keşfi ve analizi ile lokasyonun “class ve division” ya da “zone” sınıfının tespit edilmesi. Sınıflandırma birçok faktöre bağlıdır. Örneğin hangi tip tutuşabilir materyal hangi konsantrasyonda bulunuyor (gaz ya da toz)

Birçok kritik saha, tehlikeli olarak sınıflandırılan alanlara sahiptir. Bu kritik alanlarda, network kameraların kullanımı alanda güvenliğe ciddi katkı sağlar. (uzaktan izleme, kayıt, video analitik gibi) Bu, servis personeli için tehlikeli alanlarda daha kısa süre ve daha az operasyonel aksama süresi anlamına gelir. Sahada bir teknisyen olmadan görsel inceleme yapılabilir ve uygulamalı bakım gerektiğinde, tehlikeli bir alanda çalışan herkes uzaktan izlenebilir.

Sahadaki network kameralarından; VMS (Video management software) ve SCADA (Supervisory control and Data acquisition) sistemlerine bilgi gönderilebilmektedir.

Ağ kameralarının Faydaları :

Bir ağ video gözetleme sistemi, analog video gözetleme sistemi tarafından sağlanamayan birçok gelişmiş fonksiyona sahiptir ve ciddi faydalar sağlar. Avantajlara baktığımızda: yüksek görüntü kalitesi, gömülü video analitik, farklı sistemlerle entegrasyon, uzaktan erişilebilirlik ve daha iyi ölçekleme ve esneklik olarak sayabiliriz.

                Yüksek görüntü kalitesi :

Bir network video gözetleme sisteminde, görüntü bir defa sayısallaştırılmaktadır ve gereksiz dönüştürme gibi işlemler olmamaktadır. Analog bir sistemde, diğer bir yandan, görüntü kameradan operatöre birden fazla defa dönüştürülmektedir.

                Yüksek ışık hassasiyeti ile network kameralar, düşük ışık koşullarında bile sahnedeki detayları yüksek seviyede detaylarla alır, herhangi bir yardımcı ışık kaynağı olmasa bile. Wide dynamic range teknolojisi görüntüde çok parlak ve çok karanlık nokta arasında ortalama bir değeri alarak çok parlak ya da çok karanlık görüntüler yerine iyileştirilmiş görüntüler elde etmemizi sağlar.

                Gözetleme amacına bağlı olarak, termal network kameralar kullanılabilmektedir. Objeler, insan, araç daima ışınıma sahiptir ve bu termal ışınım dolayısıyla görüntü elde edilir. Bir termal kamerada ışık koşulları ile ilgili konular çokta problem değildir. Ters ışık enterferesi, sis, zifiri karanlık gibi noktalarda bile görüntü elde edebilmemizi sağlar.

                Video analitik :

Bilgisayarlı görüşte diyebiliriz. Sahneden elde edilen frame’lerin analiz edilerek tanımlanan kurala uygun bir durum olması halinde, alarm üretilir. Örneğin çevre güvenlik analitikleri kapsamında kullanılan sanal çizgi, tanımlı alana giriş, oyalanma gibi analitikler kritik tesislerde kullanılabilir. Ayrıca geleneksel video motion detection tabanlı sistemlerden, günümüzde derin öğrenme tabanlı sistemlere geçiş başlamış ve büyük veri setleri ile eğitilen modellerle yüksek seviyede doğruluk oranları ile video analitik gerçekleştirilmektedir.

                Esnek entegrasyon :

Network video farklı bileşenlerle yüksek seviyede entegrasyon imkanı sağlar. Örneğin network audio ve access control entegrasyonu, radar ile entegrasyon gibi. Mevcut bilgisayar ağları video stream ve video storage için kullanılmaktadır. Analog bir sistemin aksine, tam olarak entegre edilmiş bir network tabanlı video sistemi; access control, yangın alarm, radar vb birçok bileşen ile konuşarak daha güvenli bir sistem tesis edilmesini sağlar.

                Uzaktan erişilebilirlik :

Bir ağ video gözetleme sisteminde, kullanıcılar herhangi bir anda dünyanın herhangi bir yerinden yetkilendirilmesi halinde gerçek zamanlı olarak erişim sağlayabilir.

Patlamaya dayanıklı ağ kameralarının tipleri :

PTZ Dome, fixed camera, positioning tip, termal kamera, termografi kameraları

PTZ Dome kamera :

360 derece panoramik farkındalığın ve gerçek zamanlı kontrolün yanı sıra, patlamaya dayanıklı PTZ dome kamera yüksek hızda pan ve tilt fonksiyonları sağlar.  Bir ptz dome kamera, bir positioning kamera tipine göre daha hafiftir. Bu da ptz dome kamerasının montajını ve yönetimini oldukça kolay yapar. Yüksek noktalara rahatlıkla montajı yapılabilir, ve güçlü rüzgar vb olan ortamlarda da konumlandırılabilir. Bir ptz dome kamera bir kişi tarafından montajı yapılabilir, positioning tipinde 2-3 kişi gerekebilir.

Sabit kamera :

Üzerindeki lensin imkanları ölçüsünde sabit bir AoV ya da değişken AoV ile alanda görüntüleme imkanı sağlar. Değişken AoV’de dar açılı ya da geniş açılı görme işlemi focal length değeri ile uzaktan motorize bir şekilde ya da sahada manuel olarak yapılabilmektedir. Gömülü video analitik kabiliyetleri ile ortamda bir yönde hareketin olması durumunda, bir alana hedefin girmesi,  ya da baretsiz bir çalışanın sahada olması gibi video analitikler koşturulabilir.

Positioning Kamera :

Bir positioning kamera 360 derece panoramik farkındalık sağlar bunun yanında Y ekseninde hareketi, ptz dome kameraya göre daha iyi olabilmektedir.

Termal kamera :

Termal kameralar, ışık bağımsız ortamda görüntüleme amacıyla kullanılır, sabit ve hareketli olmak üzere ayrı platformları bulunabilmektedir. Ayrıca gömülü video analitik kabiliyeti ile örneğin denize yakın petrol alanlarında deniz taşıtı analizi, ya da çevre güvenlik analizleri ya da sahadaki tankın içindeki yakıtın miktarı, yangın tespit analizi, duman tespiti gibi çeşitli amaçlarla kullanılabilir.

Termografi serisi ile -2 +2 derece sıcaklığa kadar doğruluk oranıyla hedef noktanın sıcaklık ölçümlemesi yapılabilir. Genellikle -20 +350 derece sıcaklık aralığında bu ölçümlemeler yapılır. Örneğin trafo sıcaklığının ölçümlenmesi, boru hattının sıcaklığının ölçümlenmesi ve görüntülenmesi gibi operasyonlarda kullanılabilir. Noktasal, çizgisel, alansal sıcaklık ölçümleme alanları tanımlanabilmektedir.

Endüstri Segmenti :

Ekipmanların patlamaya karşı dayanıklı olması gereken birçok endüstri segmenti vardır. Patlamaya karşı korumalı network kameraları, özellikle kara, deniz, deniz ve ağır endüstriyel ortamlardaki tehlikeli alanlar için tasarlanmıştır. Bu segmentler; petrol ve gaz rafinerilerini, açık deniz platform kulelerini, gaz boru hatlarını ve dağıtım merkezlerini, benzin istasyonlarını ve kimyasal işlem tesislerini içerir.

Daha az önemli gibi gözüksede yine gerekli olan diğer endüstri segmentleri; baskı, kağıt ve tekstil endüstrileri, tahıl işleme ve depolama tesisleri, atık işleme, metal yüzey işleme (özellikle alüminyum tozları ve parçacıkları) vb için kullanılan tesislerdir. Bu segmentlerde kullanılan malzemeler genellikle yanıcı olmamasına veya yavaş yanmasına rağmen toz halindeyken tutuşabilir veya patlayabilir.

Petrol ve Gaz endüstrisi :

Tehlikeli alanlarda patlama riski dışında, petrol ve gaz endüstrisine özgü sorunlar vardır. Petrol ve gaz endüstrisinde üretim büyük ölçüde uzak lokasyonlarda gerçekleşir. Petrol taşıma sistemi, süper tankerler ve kıtaları geçen boru hatları da dahil olmak üzere küresel ölçeklidir.Petrol ürünleri gemi, demiryolu, boru hatları, kamyon vb ile transfer edilir.

Petrol ve gaz şirketleri, uzak kuyu sahalarından, açık deniz sondaj platformlarından ve uzaktaki üretim yerlerinden ve ayrıca depolama tankları, pompa istasyonları veya boru hatları gibi tesisleri izlemek için kurulmuş SCADA sistemlerinden düzenli olarak kritik veriler toplamalıdır. Bazı kuyu sahaları en yakın noktadaki izleme tesislerinden uzaktadır, bu da yerinde veri toplamayı maliyetli ve zaman alıcı bir işlem haline getirir.

Ağ video gözetim sistemleri aracılığıyla, bu sorunların birçoğu ele alınabilir. Uzaktan izleme ve kontrol gibi. Ağ video gözetim sistemleri;sondaj, pompalama, kompresör istasyonları, tanklar, boru hatları ve rafineriler gibi kritik bölgelerin süreç izlemesi için kullanılabilir.  Ancak uzak tesislerle ilgili sorunlara ve getirdikleri zorluklara rağmen, petrol ve gaz şirketlerinin ana endişesi sağlık, güvenlik, çevre olmalıdır. Tabi ki, güvenlikte kritiktir, talimatlar ve çevre politikaları ile doğru aletlerin ve koruyucu ekipmanların kullanılması esastır.

Patlamanın Temeli :

Patlama, enerjiyi serbest bırakan ve bir şok dalgasına neden olan hızlı bir süreçtir. Bir patlamanın meydana gelmesi için üç bileşenin mevcut olması gerekir: yakıt, oksitleyici ve enerji. Bu bileşenlerden biri veya daha fazlası çıkarılırsa patlama meydana gelmez.

Patlayıcı bir atmosfer, atmosferik koşullar altında bir oksitleyici (genellikle hava) ve gaz, buhar, toz veya lif şeklindeki yanıcı maddelerin bir karışımı olarak tanımlanır. Yanıcı karışımı tutuşturmak için enerji gereklidir ve tutuşmadan sonra yanma, yanmamış karışımın tamamına yayılır.

Ateşleme kaynağı; yıldırım düşmesi, açık alev, mekanik olarak oluşturulan darbe veya sürtünme kıvılcımları, elektrik kıvılcımları, radyasyon, elektrostatik boşalma, yüksek yüzey sıcaklığı veya şok dalgaları olabilir. Patlama riski olan bir alana “Tehlikeli Alan” denir.

Yanma için bu 3 bileşenin olması gerekmektedir.

Yanıcı tozlar ve Lifler :

Bir malzemenin sadece oksijenle reaksiyona girebileceği yüzeyinde yanma olabilir. Tozlar ve lifler, kütlelerine kıyasla daha geniş yüzey alanlarına sahiptir, bu da toz veya lif formundaki malzemeyi aynı malzemeden toplu halde çok daha yanıcı yapar. Parçacıklar çok küçük olduğundan, malzeme içindeki termal iletim yoluyla hiçbir enerji kaybolmadığından, alev almak için çok daha az enerjiye ihtiyaç duyar. Kömür, talaş, alüminyum tozu, nişasta, polen, şeker ve un yanıcı tozlara örnektir. Pamuk, suni ipek, kenevir yanıcı liflere örnektir.

Yanıcı gazlar :

Yanıcı gazlar normalde doğal olarak yaygın oksijenle reaksiyona girmek için çok az enerji gerektirir. Genellikle hidrojen ve karbon bileşikleridir.

Tehlikeli Alanlar :

Tehlikeli alan, yanıcı sıvıların, buharların, gazların veya yanıcı tozların ve liflerin yangın veya patlamaya neden olmaya yetecek miktarlarda oluşabileceği alandır. Bu tür alanlar arasında petrol rafinerileri, kuleler ve işleme tesisleri, gaz boru hatları, otomotiv ve uçak yakıt ikmal istasyonlarının yanı sıra, ağaç işleme alanları ve tahılın işlendiği ve depolandığı yerler de yer alır. Tehlikeli alanların bir diğer ismi HAZLOC’tur.

Güvenli Alanlar :

Patlamaya karşı korumalı ağ kameraları, tehlikeli alanlarda kullanım için tasarlanmıştır. Güvenli alanlar olarak da adlandırılan alanlarda, standart network kamera ürün serileri de kullanılabilir.

Patlamaya karşı korumanın Prensipleri :

Tehlikeli alanlarda kullanılan ekipmanlar, patlamaya karşı dayanıklı bir şekilde dizayn edilmiş olmalıdır. Patlamaya karşı korumanın 3 temel prensibi vardır.

• Sınırlama,
• Önleme,
• Ayrışma,

Sınırlama, bir patlama meydana gelirse, bunun iyi tanımlanmış bir alanla sınırlandırılacağı anlamına gelir, tanımlanmamış alanlara ,atmosfere yayılmasını engeller. Aleve dayanıklı veya patlamaya karşı korumalı muhafazalar bu ilkeden yararlanır.

Önleme kullanıldığında, hem normal çalışma sırasında hem de bir arıza oluşması durumunda elektrik ve termal enerji güvenli seviyelerle sınırlıdır. Kendinden güvenli olan ekipmanlar bu prensibe sahiptir.

Ayrıştırma kullanıldığında, elektrikli parçalar veya sıcak yüzeyler patlayıcı ortamdan fiziksel olarak ayrılır. Ayrıştırma, basınçlandırma ve kapsülleme gibi çeşitli tekniklerle gerçekleştirilebilir.

Endüstri standartları ve Sertifikasyon:

Tehlikeli alanlardaki elektrik tesisatları, hem ekipman hem de tesisatçının yetkinliği açısından katı gerekliliklere tabidir. Gereksinimlere uygunluk, çeşitli endüstri standartlarına göre test edilerek doğrulanır.

Patlamaya karşı korumalı ekipmanın sınıflandırılması ve sertifikalandırılması için farklı standartlar aynı kriterlere dayanmaktadır. Esas olarak, patlayıcı bir ortamın gazdan mı yoksa gaz veya toz konsantrasyonu olan tozdan mı kaynaklanacağı ve bu konsantrasyonun süresi ile ilgilidir.

ABD’de patlamaya karşı korumalı elektrikli ekipmanlar, Ulusal Elektrik Yasası (NEC), madde 500’de açıklanan Sınıf/Bölüm (Class/Division) sistemine göre sınıflandırılır. Kanada eşdeğeri, Kanada Elektrik Yasası (CEC), bölüm 18’dir.

Dünyanın geri kalanı, IECEx sertifikası için IEC 60079 standartlar setinde tanımlanan, bazen ulusal sapmalarla, örn. ATEX, EAC veya INMETRO kullanır. Resimdeki harita dünyanın farklı yerlerinde geçerli olan standartları göstermektedir.

CLASS/DIVISION SİSTEMİ (ABD’de kullanılan):

ABD’de yürürlükteki düzenlemeden sorumlu makam, İş Sağlığı ve Güvenliği Derneği’dir (OSHA). OSHA, NFPA 70’in (Ulusal Yangından Korunma Derneği-National Fire Protection Association tarafından yayınlanan) Ulusal Elektrik Koduna (NEC) veya daha spesifik olarak, sınıflandırmayı düzenleyen NEC 500-506 maddelerine işaret eder.

OSHA ayrıca, tehlikeli alanlara kurulan elektrikli ürünler için NEC’e uygun bir test standartları listesi ve ayrıca onaylanmış sertifikasyon kuruluşlarının (NCB-Notified Certification Bodies) bir listesini sağlar. FM3600, FM3615 ve UL1203 (Underwriters Laboratories’den) gibi çeşitli test standartları, Sınıf/Bölüm sistemine (NEC 500-503’te açıklanmıştır) göre sertifikasyon için kullanılabilirken, ISA/UL 60079 serisi standartlar, Sınıf/Bölge sistemine göre sertifikasyon için kullanılabilir (NEC 505-506 maddelerinde açıklanmıştır).

Sınıflar (Class) :

Class	Madde
I	Yanıcı buhar veya gaz
II	Yanıcı toz
III	Tutuşabilir lifler

Class I alanlar, yanıcı buhar ve gazların bulunduğu alanlardır.

Class II alanlar, yanıcı tozların bulunduğu alanlardır.

Class III alanlar, tutuşabilir liflerin bulunduğu alanlardır.

Bölümler (Division) :

Her 3 sınıf, bölüm 1 ve bölüm 2 olmak üzere 2 bölüme ayrılır. Bölüm, tehlikeli maddenin yanıcı bir konsantrasyonda bulunma olasılığını tanımlar.

Division	Tanım
1	Normal çalışma koşulları altında tutuşabilir tehlike konsantrasyonlarının bulunduğu ve/veya tehlikenin sık bakım veya onarım çalışmaları veya sık sık ekipman arızasından kaynaklandığı yerler.
2	Tutuşabilir tehlikeli konsantrasyonların, işlendiği veya kullanıldığı, ancak normalde kapalı kaplarda veya kapalı sistemlerde bulunan ve bu tür kapların veya sistemlerin kazara kırılması veya bozulması yoluyla kaçabilecekleri kapalı sistemler.

Resimde görüleceği üzere resimdeki alanın büyük bir kısmı Division 2 olarak tanımlanmıştır. (Bu, dünyanın geri kalanında Zone II’ye karşılık gelir.) Bir division 2 bölgesinde, anormal koşullar altında yılda 1 ila 10 saat arasında bir patlayıcı atmosfer mevcuttur.

Division 1 alanda, yılda 10 saatten fazla periyodik olarak sürekli veya aralıklı olarak patlayıcı ortamlar oluşacaktır. Bu tipik olarak yanıcı sıvılarla dolu tankların içinde ve vanaların yakınındadır.

Gruplar :

Class I ve Class II ayrıca tehlikeli madde gruplarına bölünmüştür. Gruplar, diğer şeylerin yanı sıra, maddeleri ne kadar yanıcı olduklarını derecelendirerek tanımlar.

Grup	Yanıcı materyal (örnekler)
A	Asetilen
B	Hidrojen
C	Etilen
D	Propan
E	Metal tozlar
F	Karbonlu tozlar
G	Yanıcı tozlar

Sıcaklık Sınıfları :

Sıcaklık sınıfları, çevredeki atmosferin tutuşma sıcaklığını aşmaması gereken, ekipmanın yüzeyindeki maksimum sıcaklıkları belirlemek için kullanılır. Tutuşma sıcaklığı, bir kıvılcım veya alevin yokluğunda normal atmosfer basıncında, ısıtma veya ısıtılan elemandan bağımsız olarak ateş yakmak veya kendi kendine sürekli yanmaya neden olmak için gereken minimum sıcaklıktır.

Sıcaklık sınıfı	Elektrikli ekipmanın izin verilen yüzey sıcaklığı
°C	°F
T1	450	842
T2	300	572
T2A	280	536
T2B	260	500
T2C	230	446
T2D	215	419
T3	200	392
T3A	180	356
T3B	165	329
T3C	160	320
T4	135	275
T4A	120	248
T5	100	212
T6	85	185

Ürün İşaretlemesi :

Kuzey Amerika’da patlamaya karşı korumalı ürünler, üreticiyi, sertifikayı vereni ve dosya numarasını belirten bir işaret etiketi ve NEC 500-506’ya göre işaretle donatılmalıdır.

Class I, Division 1, Group B,C,D, T6

Patlayıcı Atmosfer     Class I : Gaz/Buhar Class II : Toz Class III : Tutuşabilir lifler ve uçucular

Alan Sınıflandırması Division 1 Division 2

Gaz/toz grubu     A: Asetilen B: Hidrojen C: Etilen D: Propan E: Metal tozlar F: Karbonlu tozlar G: Yanıcı tozlar

Sıcaklık Kodu   T1-T6   T6: 85oC   Ekipmanın maksimum yüzey sıcaklığı

Zone Sistemi (ABD dışında dünyanın diğer ülkeleri):

Patlayıcı atmosfer içinde elektrikli ekipmanlar hakkında, Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) IEC 60079 standartlarını hazırladı.

Avrupa Birliğinde, AB Direktif 2014/34/EU temel gereksinimlerine uyum sağlamalıdır. ATEX direktifleri olarak da bilinmektedir. Bu direktifler ile ne tip ekipmanlara ve çalışma ortamına, patlayıcı bir atmosferde izin verildiği açıklanmaktadır.

IECEx, IEC’nin patlayıcı ortamlarda kullanım için ekipmanla ilgili standartları belgelendirme sistemidir.

Zonlar :

Zone	Yanıcı gaz-hava karışımı veya toz bulutlarının mevcut olduğu saat/yıl
Gaz	Toz
0	20	1000 ya da daha fazla saat/yıl
1	21	10 < saat/yıl < 1000
2	22	1 < saat/yıl < 10

Gazlar için, Zone 0 devamlı ya da sıklıkla patlayıcı gaz-hava karışımının olduğu alanlardır ya da uzun periyotlarla bulunduğu alanlardır.

Zone 1, patlayıcı gaz-hava karşımının, normal operasyon esnasında kısa periyotlar için olduğu alanlardır. Zone 2’de, bir patlayıcı gaz-hava karışımı bulunmaz. Eğer bulunursa, çok kısa bir süre için anormal koşullardan dolayı olacaktır.

Yanıcı veya iletken toz bulutları için eşdeğer Zone’lar Zone 20, Zone 21 ve Zone 22’dir. Zone 1 ve 2 (veya toz için 21 ve 22) en yaygın sınıflandırmalardır, oysa Zone 0 (veya toz için 20) küçük, erişilemeyen alanlar veya teknik ekipman içindeki alanlarla sınırlıdır. Zone 0 (20) için sertifikalandırılmış ürünler Zone 0, 1 ve 2’de (20, 21 ve 22) kullanılabilir. Zone 1 sertifikalı (21) ürünler Zone 1 ve 2’de (21 ve 22) kullanılabilir.

Koruma Tipleri :

Tehlikeli sahalarda, alanlarda kullanılan elektrik ekipmanları birkaç yolla patlamadan korunabilir. Aşağıdaki tablo farklı Zone’larda kullanılabilecek koruma tiplerini listeler.

İşaret	Koruma tipi	Zone
Ex d	Aleve dayanıklı (patlamaya karşı korumalı) muhafaza	1,2
Ex e	Arttırılmış güvenlik	1,2
Ex i	Doğal olarak güvenli	0,1,2,20,21,22
Ex o	Yağa daldırma	1,2
Ex p	Basınçlı (temiz) aparat	1,2,21,22
Ex q	Toz (kum)	1,2
Ex m	Kapsülleme	0,1,2,20,21,22
Ex n	Normalde kıvılcım çıkarmayan devreler	2
Ex t	Muhafaza	20,21,22

Üreticilerin patlamaya dayanıklı kameraları çeşitli koruma kategorilerine ait olabilmektedir. Ex d, Ex t gibi. Ex d olarak belirtilen ekipman için, patlamaya karşı korumalı bir mahfaza, herhangi bir iç patlamanın çevredeki gaz karışımına yayılmasını önlemelidir. Ex t, muhafazanın yüzey sıcaklığını sınırladığı ve tutuşabilir tozu elektronik aksamlardan uzak tuttuğu bir patlamaya karşı koruma yöntemidir. Ex e, artırılmış güvenlik, gaz ortamları için arkları, kıvılcımları veya sıcak yüzeyleri önleyen bir patlamaya karşı koruma yöntemidir.

Cihaz Grupları :

Patlamaya karşı korumalı ekipmanın sertifikasyonu için tüm aparat türleri Tabloda listelendiği gibi üç gruba ayrılır. Grup I madenlerde kullanılan ekipmanı ve Grup II ve III diğer tüm uygulamaları kapsar.

IIC, gazlı bir atmosfer için en yüksek sınıftır ve IIC sertifikalı ürünler IIB ve IIA’da da kullanılabilir. Benzer şekilde, IIB ürünleri IIB ve IIA’da kullanılabilir. Tozlu ortamlar için durum benzerdir ve en yüksek sınıf IIIC’dir.

Sıcaklık Sınıfları :

Bir hava ve tehlikeli gaz karışımı, sıcak bir yüzeyle temas ederek tutuşabilir. Bir tutuşmanın gerçekleşip gerçekleşmeyeceği, yüzey alanının sıcaklığına ve gazın konsantrasyonuna bağlıdır. Tutuşma sıcaklığı veya kendi kendine tutuşma sıcaklığı (AIT-auto ignition temperature), ister katı, ister sıvı veya gaz halinde olsun, bir maddenin kendi kendine devam eden bir yanmayı başlatmak için en düşük sıcaklığıdır. Herhangi bir tehlikeli alanda kullanılan aparat, ne normal ne de anormal çalışma sırasında sıcaklığı AIT’yi aşan herhangi bir yüzeye sahip olmamalıdır.

Bir ekipmanın maksimum sıcaklığı, her zaman içine yerleştirildiği gaz, buhar veya hava karışımının AIT’sinden düşük olmalıdır. Sertifikalı ekipman, onay kuruluşları tarafından maksimum sıcaklık dereceleri için test edilir. Test edilen ekipman, aşağıda listelendiği gibi maksimum yüzey sıcaklığını gösteren bir sıcaklık kodu alır.

Sıcaklık kodu	Maksimum yüzey sıcaklığı
°C	°F
T1	450	842
T2	300	572
T3	200	392
T4	135	275
T5	100	212
T6	88	185

Ortam sıcaklığının, hangi sıcaklık kodunun geçerli olduğunu da etkilediğini unutmayın. Örneğin, ürün kendi başına 10 °C (veya örneğin 10 °F) üretiyorsa ancak maksimum 80 °C (veya 180 °F) ortam sıcaklığında kullanılıyorsa, maksimum yüzey sıcaklığı 90 ° olacaktır ve ürün T5 olarak sınıflandırılmalıdır. T6 olarak sınıflandırılan ürünlerin, T5 olarak sınıflandırılan ekipman gerektiren alanlarda kullanımına izin verilirken, T5 ekipmanının, T6 sınıfı ürün gerektiren alanlarda kullanılmasına izin verilmez.

Ürün İşaretlemesi :

Tehlikeli alanlarda kullanım için sertifikalandırılmış tüm elektrikli ekipman, uygulanan koruma türünü ve seviyesini gösterecek şekilde etiketlenmelidir.

Ekipman grubu   I : maden II : diğer endüstri

Ekipman kategorisi   1 : zone 0 (ya da 20) 2 : zone 1 (ya da 21) 3: zone 2 (ya da 22)

Çevreleyen atmosfer   G: Gaz D : Toz

Ex : Explosion protected – patlamaya korumalı

Koruma Tipi   d : Aleve dayanıklı (patlamaya karşı korumalı) muhafaza

Gaz grubu   IIA : Metan IIB : Etilen IIC : Hidrojen

Sıcaklık kodu   Gaz : T1-T6   T6: 85 oC

Ekipman koruma seviyesi   G : Gaz b : Zone 1

Ekipman grubu   I : maden II : diğer endüstri

Ekipman kategorisi   1 : zone 0 (ya da 20) 2 : zone 1 (ya da 21) 3: zone 2 (ya da 22)

Çevreleyen atmosfer   G: Gaz D : Toz

Ex : Explosion protected – patlamaya korumalı

Koruma Tipi   t : mahfaza tarafından b : zone 21

Toz grubu   IIIA : yanıcı uçuşanlar IIIB : iletken olmayan toz IIIC : iletken toz

Maks. Yüzey sıcaklığı   80oC

Ekipman koruma seviyesi   D : Toz b : Zone 21

Class/Division ve Zone sistemi arasında alan Kıyaslama :

Zone 0   Yanıcı gazların, buharların veya sıvıların tutuşabilir konsantrasyonlarının, normal çalışma koşulları altında sürekli veya uzun süreler boyunca mevcut olduğu yerler.

Zone 1 Yanıcı gazların, buharların veya sıvıların tutuşabilir konsantrasyonları olduğunda: – Normal çalışma koşullarında mevcut olması muhtemeldir – Onarım, bakım işlemleri veya sızıntı nedeniyle sık sık mevcut olabilir

Zone 2   Yanıcı gazların, buharların veya sıvıların tutuşabilir konsantrasyonları olduğunda: – Normal çalışma koşullarında bulunma olasılığı yoktur – Sadece kısa bir süre için ortaya çıkar – Yalnızca bir kaza veya olağandışı bir çalışma koşulu durumunda tehlikeli hale gelir

Division 1   Yanıcı gazların, buharların veya sıvıların tutuşabilir konsantrasyonları olduğunda: – Normal çalışma koşullarında mevcut olması muhtemeldir – Onarım, bakım işlemleri veya sızıntı nedeniyle sık sık mevcut olabilir

Division 2   Yanıcı gazların, buharların veya sıvıların tutuşabilir konsantrasyonları olduğunda: – Normal çalışma koşullarında bulunma olasılığı yoktur – Normal olarak, tehlikenin yalnızca bu tür kapların kazara delinmesi veya bozulması yoluyla veya ekipmanın anormal çalışması durumunda sızabileceği kapalı kaplardadır.

Class/Division ve Zone Grup kıyaslaması :

Zone	Class/Division
IIC – Asetilen ve Hidrojen	A- Asetilen B – Hidrojen
IIB – Etilen	C – Etilen
IIA – Propan	D – Propan

Kaynakça :

https://www.flir.com/discover/instruments/gas-detection/new-thermally-enabled-smart-solution-for-tank-gauging-and-leak-detection/

https://www.flir.com/discover/instruments/manufacturing/application-spotlight-early-fire-detection-for-rapid-heat-generation/

https://www.axis.com/files/whitepaper/wp_explosion-protected_cameras_en_2111.pdf

ATEX and IECEx classifications and markings explained